Jentegut

Eg las artikkelen til Heidi Bøhagen på nettsidene til Fett i dag. Bøhagen skriv om kor provosert ho vert av omgrepet «gutejente», som ein del kvinner gjerne nyttar om seg sjølve – eller som både kvinner og menn nyttar om kvinner – for å opphøga barndomsminna sine. Det er liksom noko imponerande i at ei vaksen kvinne som utstrålar femininitet, har ei løynd fortid som «gutejente». Ja, ho går i kjol og sminkar seg no, men då ho var lita, likte ho best å leika krig eller sparka fotball med gutane i nabolaget, iførd slitesterke olabukser som tola grønske.

Som Bøhagen peiker på, er det tilsynelatande heilt uskuldige omgrepet ein måte å nedvurdera feminine handlingar og røynsler på, til fordel for «guteaktivitetar», som implisitt har ein meir positiv dåm.

Riktig interessant er det ho skriv om laurdagsritualet i familien sin då ho vaks opp. Ho skildrar korleis far hennar gav henne ein barberhøvel utan blad, slik at ho kunne stå framfor spegelen ved sidan av han, med andletet fullt av barberskum, og lata som ho òg barberte seg. Ein veldig fin far-dotteraugneblink som mange ville rubrisera under «gutejente» – og dimed oppvurdera det dei to blad Bøhagen gjorde, fordi det å barbera seg i andletet er ein maskulin aktivitet.

Og det er her ho får meg til å tenkja over noko eg aldri har gjort før. Bøhagen gjer eit tankeeksperiment og skriv:

Forsøk å kjenne litt på ubehaget i et scenario der en sønn, idet han stadig beundrer sin mors sminkelegging på badet, får en innføring i kunsten ved å prøve seg frem på sitt eget ansikt. Dette blir en lørdagstradisjon for de to. Mor og sønn sminker seg sammen før middag. En ekvivalent til min barbering, men med et helt annet potensiale for ambivalens og avsky.

Just det. Me høyrer ikkje noko om denne typen røynsler. Og det er ikkje så rart – medan det er positivt for ei kvinne å ha evna til å gjera maskuline ting, er det sjeldan noko anna enn latterleg for ein mann å gjera «jenteting».

Brått tok eg til å kjenna at mine eigne røynsler var usynleggjorde. For eg var ein av desse «jentegutane»: Då eg hadde byrja i barnehagen, ville eg stella meg på same måten som mamma kvar morgon. Eg hugsar vél korleis fire år gamle meg tok ein hårstrikk og sette opp ein hårtust på toppen av hovudet, som Alfa frå Sesam stasjon. Eg lånte neglelakken hennar mamma, og elska å kle meg ut som dame, både i barnehagen og på SFO. Eg fekk bilar og Turtles-figurar til jul og bursdag (og eg digga å leika med dei), men mellom gåvene eg aldri fekk, var ei dokke av Ariel frå Den lille havfruen som eg ynskte meg så mykje at eg fekk mamma til å klyppa ut biletet av henne frå ein Brio-katalog. Langt seinare sat eg på sengekanten med veslesyster mi som var akkurat gamal nok til å få barbiedokker. Medan ho heldt på med andre leiker – kanskje bilar – sat eg og kjemde håret og prøvde kjolar på ei av dokkene. Eg minnest godt at mamma humra til pappa: «Dei kunne visst godt bytt kjønn, dei to!»

Og eg trur ikkje eg er den einaste som har gjort slikt. Bestevennen min frå barneskulen hadde den største samlinga av My Little Pony-figurar eg har sett heime hjå nokon unge. Ein gong eg var der, og me leikte med dei rosa og lilla hestane med man til å kjemma, sa han «Eg tykkjer ikkje det har noko å seia om det er guteleiker eller jenteleiker, eg».

Sjølvsagt hadde han heilt rett. Det er jo berre skilnad på gute- og jenteaktivitetar i den grad me bestemmer oss for at ting kan delast inn i dei to kategoriane. Det vil seia, som Bøhagen heilt presist understrekar: Det handlar eigentleg om fire ulike kategoriar, dei fire moglege samansetjingane av «gut» og «jente», der éi av dei som sagt er mykje mindre verd enn dei andre. Ein «jentegut» er ein gut som går aktivt inn for å negera den maskuliniteten alle ventar at han skal ha, og er såleis uakseptabel. Kvifor det er slik, veit eg ikkje, men eg håpar nokon vil forska på det.

I mellomtida skal eg ta stilling til om eg vil kjempa for det subversive uttrykket «jentegut», eller om eg vil nekta å ta utgangspunkt i den (altfor tronge) firedelinga i det heile.

Fem beste

Brått har eg lagt bak meg fem og eit halvt år på universitetet. Snart kjem studweb til å fortelja meg at eg har oppnådd både bachelor- og mastergrad og dessutan karakterane eg har fått på kvar eksamen.

Men gradar og karakterar er ikkje viktige, ikkje som noko anna enn bokstavar på ein diplom som syner fram for verda kor flink du har vore. Eg nærmar meg faretrugande fort ein klisjé, men vegen fram mot mål er mykje viktigare enn passeringa. Eg kan ikkje oppleva på nytt dei beste førelesingane, dei beste menneska, den største gledesrusen over å ha fått ein A, eller kjensla av endeleg å kunna seia «eg kan fransk». Men i god postmodernistisk ånd kan eg laga ei liste som summerer opp noko av det beste – i fem urangerte punkt. (Og som ein av mine favorittførelesarar har sagt: «En klisjé har blitt til det fordi den var en god idé».)

Tekveldar

Brorparten av studietida har eg vore fråhalds, type total. No har eg oppdaga at der finst andre der ute som tykkjer at ein godt kan ha fest utan alkohol. På over fem år har tekveldane vorte mange. Nokre av dei har vore hjå Susanne, andre hjå meg, nokre har vore fulle av spel og spas, medan film og te hjå Ellinor på sundagar er, og kjem til å vera, legendarisk. Felles for alle desse kveldane er at det har vore fullt av fine, interessante, morosame folk på dei. Og det beste med dette studieminnet er at det ikkje treng å ta slutt, sjølv om studentlivet er over.

FRA1102: Litteraturhistorie og litterær analyse 

Ein heil del allmenn litteratur-studentar kjem sikkert til å vera rykande usamde med vurderinga mi, men dette er det beste litteraturfaget med den beste førelesaren på NTNU. I alle fall var det slik det vårsemesteret eg tok det. Sjå berre her:

Comprenez? Ingen av desse namna seier vel eigentleg noko særleg om kva ein kunne oppleva på faget, men lat det vera sagt at dette er emnet med dei mest morosame og lærde førelesingane eg har hatt. Professoren kunne gå frå å ramsa opp tyske renessanseforskarar frå 1800-talet til å koma med sterke formaningar om å passa på å ikkje forveksla franske ord som liknar på einannan. Ein gong illustrerte han skilnaden på «matelas» (madrass) og «matelot» (matros) ved å fortelja oss om dama som var på ei strand i Nice og tok feil; ho spurte badevakta om ho kunne få ein «matelot». Det beste med historia var kommentaren frå forteljaren: «Hun ville ha noe å ligge på, skjønner du (han tiltala alltid auditoriet med «du»)».

Året 2009

Eg fullfører ein bachelorgrad, men vegen fram dit er mindre tornefull enn på lenge. Aldri har eg teke så mange morosame fag – fransk litteraturhistorie, «den sentimentale romanen», fordjuping i litteraturteori, litterær surrealisme, grammatikk og pragmatikk … Aldri har eg vorte kjend med så mange herlege menneske i løpet av nokre få månader. Aldri har vel framtida verka så open, ljos og fager.

OK, eg skal stogga no. Men 2009 var det beste året på lange tider.

Fire månader i Toulouse

Endeleg utveksling! Det er i grunnen ikkje noko særleg morosamt å nesten ha dårleg samvit fordi ein har reist for lite og sett for lite av verda. Og endå mindre morosamt, og dess flauare, er det å studera fransk i eit og eit halvt år utan nokon gong å ha vore i eit fransktalande land. Hausten 2010, etter å ha lagt planar eit år i førevegen, kunne eg endeleg leggja ut på den lange vegen til eit sørfransk eventyr. Eg trudde eg kunne prata fransk før eg fór; no veit eg at det kravde litt meir innsats. Eg trudde eg hadde vanskeleg for å verta kjend med andre og få vener; no veit eg at det lettaste som finst, er å finna likesinna når ein er på utveksling. Og eg trudde alle land i Europa var like velfungerande, liberale og opne som Noreg; no veit eg betre.

Studentfritid

Studentfritid tyder å vera friviljug. Det tyder å arrangera fagkveldar og karrieredager med dei søte menneska i FINAL. Det tyder å skriva eit dikt eller ei anna tekst til det herlege tidsskriftet Riss. Det tyder å riva seg i håret av frustrasjon medan ein sit med registreringsdokument for lineforeininga for fransk – De Passe Simple (prøv å uttala namnet på norsk).

Men det er mykje meir enn som så. Studentfritid er dei førnemnde tekveldane, treningsøkter tidleg på morgonen som opplading til ein lang dag på lesesalen, forfattarkveldar der ein kan gå på kafé under dekke av fagleg påfyll, tri veker på Nordkurs ein sumar, julebord, nyttårsfestar og bursdagar – mellom mykje anna.

Og kanskje er det fritida eg kjem til å sakna aller mest.

Førjulsbrev

Eg har fått eit førjulsbrev, på boklærd, litterær fransk, med ei handskrift til å døy for:

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Det er nett slik eg vil at eit brev skal sjå ut. Litt gulna, på eit språk eg ikkje alltid har kunna, frå eit land eg ikkje kjenner altfor godt til. Det er som litt av utlandet kjem inn i stova og byr seg fram.

(utan tittel)

Når eg blir stor
skal eg bli ei mannleg
dame, breibeint

og med kraftige skuldrar og kjeve.
Alle skal sjå på meg
og
misunna meg skjegget som
veks så kraftig at eg må stappa det i BH-en.

Eg skal drikka ein seidel øl medan eg bannar og skrattar som
ein sjømann. Heime
tek eg på meg forkledet og
lagar ostesufflé.

Bussbøker

- eller: Å finna ein mellomveg

Eit av dei store paradoksa i livet mitt er dette: Eg elskar å lesa, og har alltid site med nasen i ei bok eller eit blad med det same eg har fått sjansen. Eg har gjort lidenskapen til profesjon, og nytta fem år på å studera bøker og skrift. Og – her kjem paradokset – dei einaste gongene eg har fått lese noko på desse fem åra, er i feriar. Med «noko» meiner eg sjølvsagt slikt som eg les fordi fordi det er for spennande til å lata vera, slikt som eg ikkje må kunna gjera greie for på ein eksamen.

Eitt viktig unntak har det vore gjennom desse fem åra. Då eg var på utveksling i Toulouse i fjor haust, las eg ei mengd bøker både av pensum og av lidenskap. Eg budde nemleg eit godt stykke unna universitetet – som i og for seg låg eit godt stykke utanfor byen (hm … det er noko kjent med akkurat det) – og kvar dag starta med ein halvtimes transportetappe som dette: buss frå studentbyen til næraste metrostasjon; metro B to stasjonar; overgang til metro A, som nådde stasjonen «Mirail Université» eit kvarter seinare. Om ettermiddagen var det same ruta, i motsett rekkjefylgje. Altså to nokså lange turar, med to overgangar og eit mylder av folk som skulle  hit og dit.

Dette var perfekte høve for å stengja seg inne i ei bok.

Å ta buss er ikkje stort annleis i Toulouse enn andre stader. Bybussane krengjer og snor seg gjennom trafikken, startar med eit brak når ljoset blir grønt, stoggar brått for fotgjengarar og stoggar ofte. Men etter dei fyrste ti minutta på buss kunne eg stiga av ved Compans Caffarelli, gå ned troppa til metrostasjonen, og opna boka mi i rulletroppa på veg ned. Tilfeldigvis tok eg dette semesteret eit fag om estetikken i filmar og bøker i genren «noir», der eg lærte at nettopp metroen er ein typisk, dystopisk, moderne topos; nedgangen til dei myrke t-banetunnelane aksentuerer ofte skildringar av det myrkaste og mest skræmande i menneskesinnet. For metronettverket i Toulouse passa det bra. Her kunne eg stilla meg til høgre i rulletroppa, nappa boka mi opp frå sidelomma i sekken, og lesa heile den lange – og stupbratte – vegen ned til perrongen.

(Eg innser at eg ikkje skreiv eit kløyva ord om persontransport i serien min med reisebrev frå Frankrike. I det fylgjande kjem den nesten sjukelege fascinasjonen min for kollektivtrafikk til å bli særs tydeleg, så alle lesarar er med dette åtvara.)

Metroen i Toulouse er spesiell. Her er ikkje breie, toglignande vognsett som i Oslo eller Barcelona, ingen antikvariske boggiar som i Budapest, og heller ikkje skranglute tog som stoggar med eit smell, som i Paris. Toulouse-metroen er automatisk. I arbeidstida på vekedagane kjem det ein ny rame om lag annakvart minutt. Vognene susar sjåførlause inn forbi glasveggene på perrongen, som opnar seg heilt synkront med dørene på metrovognene – her er det umogleg å ramla ned på skjenene meir eller mindre overlagt rett før toget kjem inn mot perrongen. Dørene står opne i litt under ti sekund, med mindre noko – ein arm, ei barnevogn – hindrar dei; då opnar dei seg på nytt. På desse få sekunda går éin menneskestraum av, og ein tilsvarande kjem på. Eg flaut vanlegvis inn med boka i den eine handa, og fann meg ei stong å stø meg til i den smale vogna. Og der stod eg, to stopp, av, bort til neste rulletropp, inn på neste metro, stå i eitt kvarter, gå av – og la boka attende i sekken i rulletroppa på veg opp i dagen att. Nede i dei myrke, udekorerte metrotunnelane var det ingenting som kunne dra blikket mitt vekk frå boka. (Her må eg leggja til at min kinesiske ven tykte franske metroar var frykteleg umoderne – han var van med reklame på tunnelveggene, der bilete var plasserte i rekkjefylgje, slik at dei såg ut som ein animasjonsfilm for passasjerane.) Eg kunne lesa ei fransk bok og gli inn i omgjevnadene, eller ei norsk ei og få nysgjerrige blikk frå dei som stod ved sidan av.

Men ingenting varer evig, og brått ein dag var eg attende i eit Trondheim fylt av slaps og regn. Eit Trondheim utan metro, og med skandaløst lite skjenegåande transport i det heile (når eg tenkjer på trikk, kjem eg alltid på bilturen til Bordeaux som Toulouse-venene mine tok meg med på. Ein parkerte svinbillig utanfor sentrum, og fekk trikkebillettar til alle i bilen med på kjøpet. Eg fekk ein del rare blikk frå fylgjet mitt då eg stod på haldeplassen og song «Tramway, tramway» (ingen har fortalt franskmennene at det franske ordet for trikk eigentleg er engelsk) medan eg hoppa og dansa av glede).

Men Trondheim, altså. Etter å ha flytt attende til Stiftstaden vart eg like sykkelfiksert som eg var sporvegsfanatisk. Ikkje berre er det vanskeleg å finna skjenegåande transport til Dragvoll, det er òg ganske lett å ta seg dit på sykkel. Ulempa er sjølvsagt at det er nokså vanskeleg å lesa medan ein er ute og syklar. (Det skal seiast at eg aldri har prøvd, men eg grøssar når eg ser føre meg kommentarfelta på adressa.no, dersom sykkellesing hadde vore vanleg: «vær dag når æe e ut me bila mi kjæm dæm hælvets syklistan me bøkern sin å dæm sjer sæ itt får!!!!herre her går itj syklin skule vært FORBUDT!!!!!1111 hilsen sykkelist hater»)

Så det tryggaste er å tråkla seg opp bakkane til markagrensa med blikket festa på vegen – korleis skal ein elles få med seg når sykkelfeltet plutseleg tek slutt? Men akk, det som er trygt, blir fort til noko som er naudsynt. Eg fortalde meg sjølv at når eg fyrst bur slik til, må eg sykla til universitetet kvar dag. Dersom eg ikkje troppar opp sveitt og blaut på lesesalen med hjelmen i eine handa og regnbuksa i andre, kvar dag, blir eg både tjukk og utrena, og får sikkert problem med både magen, hjartet og stoffskiftet. Dessutan er det utruleg viktig å sykla heimanfrå seinast klokka åtte på morgonen, viss ikkje er dagen øydelagt (eg trur det sjukelege kjem inn om lag her). Men i november! fortalde eg meg sjølv igjen, når snjogen ligg tjukk og kvit i gatene mellom Lerkendal og Dragvoll, då kan eg byrja å ta buss. Det er ikkje lov å ta bussen før det er uråd å sykla utan vinterdekk og topptrena motorikk – det fyrste kan eg kjøpa, det andre har eg rett og slett ikkje.

Årvakne lesarar har sikkert allereie skjønt at det ikkje gjekk heilt slik. Etter å ha site neddynka i sveitte nok ein morgon på lesesalen, bestemte eg meg for at der finst mellomløysingar. Det er råd å sykla dei dagane eg skal trena på morgonen og likevel lyt dusja før eg set meg til å jobba. Det er råd å ta buss når eg har lyst til det. Og, kanskje viktigast, det er råd å lesa på bussen mellom Lerkendal og Dragvoll. På morgonbussen læst eg som eg er i Frankrike, seier «hei» til sjåføren sjølv om ho ikkje ein gong ser på dei som stig på, finn meg ei stong å halda meg fast i, og står roleg og les. Og les, og får litterært utbyte av kvardagens reiseveg.

Det er ganske enkelt ei treningssak.

Sundagsskral

Når det er ein av dei dagane der du vaknar opp, og det kjennest som du har ete eit rivjarn. Når det sprakar i halsen medan du hostar, og hovudet er konstant i ørska, fordi du har sove så dårleg. Når du er låk og skral i magen og bringa, og det kjennest ut som om det sit noko på tverke i heile kroppen –

då er det ikkje noko som er betre medisin, enn ein kjærast som kjem og serverer kaffi og skulebrød. Som stryk deg i håret og nussar deg i panna, medan du prøver å halda ut litt til utan Paracet. Som ser på Kopps med deg, og lèt deg eta opp resten av pizzaen frå i går. Som lagar sein sundagsmiddag med kylling og hummus, medan du freistar å blunda litt i sofaen.

Då er det faktisk leveleg å vera skral på ein godvêrssundag.

Brev til ein lygnar

Kjære Krf,

Det er ikkje så lett å vera dykk for tida. På dei nyaste partibarometra ligg de på om lag 5% oppslutnad. Det er ikkje så mykje. Faktisk er det veldig få som vil røysta på dykk. Ja, dersom det berre er fem prosent av alle over 18 år i Noreg som vil kryssa av Krf på røystesetelen ved valet, tyder det at 170 000 menneske har noko som helst tillit til dykk. Litt færre enn dei som bur i Trondheim by, altså.

Og det endå de er så inkluderande. Seinast i dag gjekk partileiaren dykkar – han gjer seg forresten særs godt på TV – ut og åtvara mot sorteringssamfunnet. Tenk så fælt om det ikkje blir fødde fleire med Down syndrom i framtida. Så forferdeleg. Godt at nokon er varmhjarta og omtenksame nok til å få alle til å kjenna seg velkomne. Samstundes er det noko rart her. De røysta mot den nye ekteskapslova. De røysta sågar mot partnerskapslova i si tid. Og framleis i dag meiner leiande personar hjå dykk at det er greitt å ikkje leiga ut til lesbiske. Slik berre fordi ein er sakleg ueinige, liksom. Likevel verkar det som det er noko som ikkje passar heilt saman her.

Kjære Kristeleg Folkeparti. Eg tillet meg å tiltala dykk med fullt namn og leggja vekk ironien litt. Eg tykkjer nemleg de lyt få vita noko. Når berre fem prosent vil røysta på dykk, er det fordi nittifem prosent av dei som har røysterett har gjennomskoda dykk. Om de gjentek mantraet «Vi kjempar for eit ope og inkluderande samfunn» mange nok gonger, greier de sikkert å lura dykk sjølve og nokre tusen fleire til å tru på det. Men, kjære Krf, om lag nittifem prosent av oppegåande, vaksne, norske menneske skjønar at de lyg. Nittifem prosent av nordmenn over 18 ser at politikken dykkar er bygd på ein forvrengd versjon av kristen etikk, som fyrst og fremst tener kvite, kristne, heteroseksuelle israelsvener. Og eg vil de skal vita at vi er ganske mange som veit at de veit dette.

Kjære Kristeleg Folkeparti. De vil at verda skal vera segregert. Det kunne vore motbydeleg, de kunne gjort ein innsats for i det minste å provosera til debatt, slik sume av meiningsfellane dykkar gjer. Men de vågar ikkje eingong vera ærlege. Hadde de vore det, burde Ståle Solberg fått all mogleg støtte frå Knut Arild Hareide.

Kjære Kristeleg Folkeparti, de trur openbert folk flest er dumme. Eg tykkjer så veldig synd i dykk.

Brød

Eg har funne mi eiga brødoppskrift. Etter å ha prøvd mamma si (som eigentleg treng ei eltemaskin) og Andreas Viestad si (som ikkje var heilt sunn for leirgryta eg brukte som form), vart eg inspirert av ei kokke eg har jobba med. No bakar eg brød om lag slik eg har fått det servert mang ein gong på ei turisthytte, men med ei nyvinning eg kallar «mjølk». Om lag slik ser oppskrifta ut:

Eit kilo mjøl (eg tykkjer 6/10 sikta kveitemjøl og 4/10 grovt, sammale kveitemjøl blir godt)

Halvanna til to pakker gjær

Om lag to matskeier sirup

Eit par matskeier salt

Og elles til deigvæske: ein sju desiliter vatn og i alle fall ein desiliter mjølk

Eg reknar med at alle som les dette kan å laga gjærdeig, og rår seg sjølve med om dei bruker fersk gjær eller turr gjær, etter kva ein tykkjer er best. Med desse måla blir deigen veldig blaut, så dersom ein ikkje har ei fæ:nsi eltemaskin å hiva alt oppi, er det lurt å bruka ein god del meir mjøl når ein bakar han ut. Eg plar la deigen heva ein halvtime i bakebollen, før eg bakar han ut til emne (denne oppskrifta gjev tri nette brød eller to meir korpulente). Brødemna let eg heva under plast medan omnen varmar seg opp til 200 gradar. Så steiker eg dei ein time, men alle omnar er ulike, så dersom dei blir veldig fort brune hjå deg, kan du skru av overvarmen – eventuelt setja inn ei bakeplåte på rilla over brøda. Brød skal steikast på nedste rilla, veit du.

Tri nette.

Sirup er i grunnen ein morosam ingrediens å ha med når ein bakar. I Den rutete kokeboken står det at søtningsmiddel som sukker, sirup eller honning gjev deigen ekstra næring, slik at han hevar seg betre. Bruker ein rett mengd, blir det altså ikkje søtsmak på brødet, men derimot blir det ekstra saftig (2008: 581). Såleis kan ein gjerne ta seg god tid med hevinga dersom ein har litt søtt i deigen.

Jarnbaneskjener

Og det slår meg at eit av dei største underverka i verda må vera at heile Europa og vel så det er kopla saman i ein tett, fin vev av jarnbaneskjener. Kvifor hadde eg ikkje tenkt på det før, at det er råd å reisa frå Trondheim til Palermo, utan å gå lenger på føtene enn fråstanden mellom perrongane? 

Vi tøffar med dieselloket over til Sverige, og det går eit veldig varmt nattog ned til Stockholm. Stockholm – København er over på eit blunk med austnordiske snøggtog, men i Danmark er det fåfengd å bruka skandinavisk («Jeg vil gerne købe morgenmad» – «Okay, seventy-five kroner, please»). Like rask er turen til Berlin, byen med ein homsebar med rosa pels og ein jazzklubb vi aldri finn.

Berlin – Praha er fullpakka heilt til Dresden, men når vi kjem fram blir vi inviterte på nattklubb med to kypriotar vi vart kjende med då vi søkte ly under same bogegang. Dagen etter spring den australsk-tsjekkiske byguiden Kate rundt for å få med seg heile gruppa si opp til slottet og ned att; ho går ikkje vidare før ho har sjekka toaletta for folk. Vi blir med og kjem oss av trikken i rett tid, så vi rekk toget til Kraków. Etter ein slåsskamp på torget går vi og sjekkar det jødiske kvarteret og det krakowske slottet. Ei jente på hostellet trur eg er amerikansk, men nokon avslører meg.

På toget til Košice er det så vidt plass til både oss og sekkene våre, og når vi kjem fram er det til alt overmål trådlaust internett på sentralstasjonen. Dei neste par dagane undrar vi oss over kvifor ikkje dette, saman med eit utsiktstårn og ei musikkfontene, gjer Slovakias nest største by til eit heitare turistmål. Samstundes undrar ein engelsk bloke på ein italiensk restaurant seg over kvifor skandinavar alltid pratar så godt engelsk. Sjølv pratar han ikkje norsk. Vi et for tung fisk, innvier gjestfridomen hjå dei nygifte, og tek toget til Budapest neste dag. Syrehostellet tek imot oss med handtrykk og kinesisk og ungarsk mat. Vi får sjå red light-rommet før vi går over til neste venlege losji.

Kveldstoget til Zagreb byr på grensekontroll og «Gipsy rolls», medan den kroatiske hovudstaden byr på ein homseparade under strengt politivakthald. Austblokknattog til Venezia blir til Frecciarossa med destinasjon Firenze. Her kostar ein cappuccino 40,-, og køane er altfor lange, så vi tek jarnhesten til Lucca før Roma. Eg les Corinne, ou l’Italie og har såleis vorte guida rundt i byen fleire gonger allereie. Vi tek inn på hostell i Salerno med ein sinnsforvirra kar som dei tilsette berre kallar «il signore grosso», med særs god grunn. Vi flyktar til Amalfikysten og kjøper tidenes smoothie utanfor stranda.

Togferja til Sicila gjev eit avbrekk frå the Addams family som vi hamna i kupé med. Taormina er kjærleik. Taormina er greske ruinar. Taormina er Luke frå England som stadig talar om fit girls i Praha. Det er Ying frå Kina som skræmer vitet av gateseljarane. Det er kabelbane ned til stranda. Taormina er ei kabelbane og masse kjærleik. Men vi må vidare til Palermo, til australske hostellkompisar og fisk steikt på grill.

Det går fly heim, og fly er trasig. Men, under på under!, Trondheim har flytog. Billigare enn flybussen tek det oss mesta heilt fram til døra. Ingenting slår ein heimtur på jarnbaneskjener.

Kvinneskrift

Konseptet «écriture féminine», eller kvinneskrift, er eit omgrep som har vorte nytta ein del i moderne litteraturforsking. Uttrykket stammar frå den franskspråklege feminismen i tradisjonen etter Hélène Cixous (oppvaksen i Algerie) og Luce Irigaray (frå Belgia), og det ligg vel meirsom i korta at dette er eit omgrep som er meint å nyttast når ein gjer feministiske analysar av kvinner og litteratur.

Hélène Cixous

Heil ukontroversielt er det ikkje, og bra er det, for ingenting er så kjedeleg som når alle er einige om ein idé. Det sløvar tanken og får all refleksjon til å stogga. Men ein del av innvendingane, eller snarare skepsisen, mot å nytta omgrepet «écriture féminine» trur eg kviler på gale grunnlag. Etter å ha lese Cixous, har eg ikkje inntrykk av at «kvinneskrift» er ein merkelapp å setja på alt kvinner har skrive, eller at ordet impliserer at alt kvinner skriv er på same viset. Slik eg forstår ordet, handlar det heller om ei moglegheit, ein strategi for å kunna skriva kreativt sjølv om dette er ein type verksemd som kvinner tradisjonelt har vore hindra frå. Det handlar om å opna alle dei kreative kranane for å bringa fram i dagen ein type litteratur som ikkje let seg hindra av den patriarkalske dominansen, den som tvingar den som vil skriva til å ta ein posisjon og definera seg med utgangspunkt i den mannsdominerte, litterære tradisjonen. Cixous seier det betre, i ei tekst som illustrerer alt ho seier om «l’écriture féminine»:

«Å lesa: skriva dei ti tusen sidene til kvar side, føra dei fram i ljoset – veks og bli mange og den eine sida blir mange. Men for dette å lesa: elska med teksta. Det er den same åndelege øvinga.» (La venue à l’écriture, 1977: 31, mi omsetjing)

Det er lett å gjera narr av Cixous med den stilen ho legg seg på. Alle metaforane knytt til kropp og kjønn får det til å sjå ut som at ho er vél oppteken av sambandet mellom den fysiske kroppen og det som kjem ut på papiret. Men dette er ikkje eit samband som er teke ut av lause lufta. Eit skrivande menneske er eit menneske med kropp, og alle røynslene ein baserer seg på når ein skriv, har ein opplevd gjennom kroppen. Å elska med teksta er ein måte å understreka dette sambandet på. Dei tekstene ein les er òg ein del av den samla røynsla ein nyttar for å skriva. «Kvinneskrifta» er såleis ein strategi for å opna opp det rommet for skrift som dei kroppslege – det vil seia, alle – røynslene kan brukast i. Menn kan òg skriva «kvinneskrift», om dei får til å gjera mangfelt det som det finst eitt slag av, om dei greier å «skriva dei ti tusen sidene til kvar side». Såleis blir det å lesa med det same «multipliserande» perspektivet likeins ei øving i å henta fram alle dei moglege sidene som kunne skrivast. Kanskje skuldar vi oversette, kvinnelege forfattarar å elska med tekstene deira.