God natt!

Etter John Donne

Han:

I wonder, by my troth, what thou and I

Did, till we loved? were we not weaned till then?

But sucked on country pleasures, childishly?

Or snorted we in the Seven Sleepers’ den?

‘Twas so; but this, all pleasures fancies be.

If ever any beauty I did see,

Which I desired and got, ’twas but a dream of thee.

And now good-morrow to our waking souls,

Which watch not one another out of fear;

For love, all love of other sights controls,

And makes one little room an everywhere.

Let sea-discoverers to new worlds have gone,

Let maps to others, worlds on worlds have shown,

Let us possess one world, each hath one and is one.

My face in thine eye, thine in mine appears,

And true plain hearts do in the faces rest;

Where can we find to better hemispheres,

Without sharp North, without declining West?

Whatever dies was not mixed equally;

If our two loves be one, or, thou and I

Love so alike that none do slacken, none can die.

Han:

Sanneleg, no undrast eg kva du og eg

gjorde med’ vi elska, var vi då

som småungar som enno pent laut die

ved brysta åt kvarandre for å sjå

kor fullt det var av kjærleik som laut bie?

Nei, aldri såg eg munnar slik som våre,

dei saug seg fast i bringene til slutt

og leppen’ dine festa seg i håret

ved vorta mi; du tømde meg så trutt.

Iallfall: No god natt! til sjelen’ våre.

Mi legg seg trygt i seng, men kva med di?

Ho vandrar skremt i ring og syner såret

som ho har fått, og et kje meir or mi.

Ho står opp, sjela mi, og reiser ut.

Kva di gjer, veit eg ikkje, om ho ropar.

Mi granskar kartet nøye, kastar lut

- når ho fer bort, står berre att eit skopar …

Eg

har plutseleg vorte bloggtagga av Eirin som skriv om anti-jantelova. Ah, jantelova, denne fantastisk velformulerte hersketeknikken som vi nok alle nyttar overfor andre i større eller mindre grad. Og, noko som er heilt sikkert, som fleire av oss har lett for å nytte overfor oss sjølve. Eg tek iallfall ofte meg sjølv i å undre over kva eg er verdt når det er så mange som er flinkare, smartare, snillare og betre enn meg på mange vis.

Poenget med innlegget som eg no lyt skrive (takk, Eirin) er å skrive ti pene ting om meg sjølv. Som med dei fleste andre småskumle ting vel eg å kaste meg uti det, så her kjem lista (ach):

1. Eg er god med språk. Eg liker å formulere meg på ymse vis, og tek lett til meg nye språk.

2. Eg er blid. Smilande og ganske så glad, stort sett heile tida.

3. Denne blir litt personleg. Den finaste komplimenten eg nokon gong har fått var då nokon sa åt meg: “Når eg tenkjer på deg, tenkjer eg på ordet ‘livsbejaende’.” Og det liker eg å tenkje at eg er.

4. Eg er trygt religiøs utan å vera påtrengande.

5. Eg er roleg, triveleg selskap.

6. Eg er allsidig. Eg kan fjase om kroppsfunksjonar og sex i éin augneblink og leggje ut ein lengre analyse om kjærleikens vesen i den neste. Eg kan skrålesyngje med dei fullaste på vorspielet og diskutere matoppskrifter med folk på fest.

7. Eg er ikkje redd for å prøve nye ting. Tvert imot er eg ivrig etter å smaka mat eg ikkje har ete før, høyre musikk eg ikkje har høyrt før og gjera ting eg ikkje kan. Bed du meg hoppe med deg på eit fly åt Argentina neste helg, seier eg ja.

8. Og apropos matoppskrifter: eg er god til å laga mat. Og eg elskar å baka.

9. Eg har god formidlingsevne, sjølv om eg og landsmoderen har ein felles uvane i å tala i innskotne og underordna ledsetningar.

10. Eg kan resitere Iliaden på gresk for deg, viss du vil, baby.

Dette var eigentleg ganske koseleg. Så snilt, liksom. Og eg skulle gjerne tagga alle som les bloggen for å sjå kva dei skriv om seg sjølve, men ein av reglane er visst at ein berre skal tagge tri. Jeg vælger mig Kjell, Kristin og Sunniva. Go nuts, people!

Kyr

Det er lenge sidan eg har delt vitsar med blogglesarane. Denne seine onsdagskvelden serverer eg difor favorittvitsen min:

Det sto to kyr på eit jorde. Plutseleg bikka den eine kua. Då sa den andre: “Det var synd.”

Sapfos fragment 130

Den lemløysande Eros rystar meg bittersøt

igjen, det rådlause dyret

Fordi musikk og klangar er så viktig i gamalgresk lyrikk, tek eg med ein transkripsjon av dette ganske stutte fragmentet:

Erôs dêyte m’o lysimelês donei

glykypikron amakhanon orpeton

Kommentar: Nokon lang analyse treng dette diktfragmentet ikkje. Sjølv om det opphavleg må ha vore lengre, gjev diktet på berre to liner ei utruleg konsis og treffande skildring av motsetnadene som fylgjer med kjærleiksfylt attrå. Her er både forspel, orgasme og den “bittersøte” kjensla attpå, så å seia, men i omvendt rekkjefylgje. Fyrst let Eros det melankolske eg-et bli rysta, så til slutt blir kjærleiksguden skildra som “rådlaus” (alternativ omsetjing: uimotståeleg), altså ei drift ein berre må fylgje. Samstundes fylgjer fragmentet, iallfall i den greske versjonen, ei oppbygging lik seksuell opphissing, eller eit samleie, eller ei utlading: ein rask og hektisk ordstraum fyrst, fylgt av tri ord på minst tri stavingar kvar i andre lina. Eg tykkjer dette skaper ein roleg, nesten sedat rytme som fint reflekterer stemninga som ligg i ordet “bittersøt”, eit oksymoront adjektiv som Sapfo fann opp for nett dette diktet. Ho nyttar forresten òg same grepet i fyrste verseline i fragment 1 (“Hymna åt Afrodite”), der dei tri lange orda diktet opnar med skaper ein majestetisk, høgtideleg dåm. Men det kan vi ta seinare.

Skilnader

Vi hiv oss inn i sumarens store buzz-debatt: ordskiftet mellom dei skumle, kulturradikale samfunnsforskarane og dei konservative tenkarane som vil gjeva evolusjonsbiologien større vekt i likestillings- og politiske spørsmål. Som dei fleste sikkert har fått med seg, starta det heile då ei spørjeundersøking for litt sidan avslørte at mannlege NTNU-studentar har meir lyst på sex (dvs. er generelt meir kåte) enn dei kvinnelege studiekameratane sine. Nokre biologar og biologiglade samfunnsforskarar meinte at dette underbyggjer påstanden om at der finst essensielle skilnader mellom kjønna, som mellom anna handlar om at menn og kvinner har ulik appetitt på sex. Meir radikale synsarar som Wenche Mühleisen og Willy Pedersen skal dimed vera diskrediterte i og med at dei påstår miljø har like mykje å seia som arv.

Lat meg klårgjera kvar eg står. Det er klårt det er skilnader på kjønna, og det er klårt at biologien “har noko å seia”.  Berre det faktum at vi talar om to ulike kjønn i utgangspunktet føreset ei sams oppfatning om at vi kan dele menneskeslekta i to kategoriar, fyrst og fremst med utgangspunkt i forplantningsorgana. Dette er eit skilje som er uttrykt gjennom språket: menneska har konstruert idéen og omgrepet “kjønn” for å kunne seia noko vettugt om verda (prøv å forklåre kvar ungar kjem frå utan å nytte kjønn som omgrep), på same måte som vi har konstruert talet “2″ for å kunne seia noko om fenomen det finst to av (til dømes kjønn).  Sjølve premisset for ordskiftet – og for den del, for all anna kjønnskamp – er dimed lagt. Der finst to ulike kjønn som kan skiljast frå kvarandre ved visse fysiske, biologiske kriterium. Spørsmålet er då: kan ein nytte denne inndelinga til å finne andre, hovudsakleg mentale, skilnader mellom kjønna for å utforme til dømes likestillingspolitikk?

Eg meiner nei. Å utelukke at det finst ein del generelle skilnader mellom kjønna, ville vera dumt, all den tid det er vanskeleg å utføre store nok undersøkingar til å prove det eine eller andre standpunktet. Vi talar om å finne ålmenne psykiske og intellektuelle skilnader mellom to grupper på om lag tri milliardar menneskje kvar. Det kan godt hende at kvinner generelt er flinkare til å løyse fleire oppgåver samstundes enn menn er, medan menn på si side lettare briljerer på eitt område. Ein kan strengt tala ikkje utelukke at kvinner er betre golvvaskarar, medan menn gjer det best som styreleiarar – eller, som utgangspunktet var, at menn generelt har større sexlyst enn kvinner.  (I parentes: eg tvilar på denne undersøkinga. Dagbladet har no kvinneleg redaktør, men sannsynlegvis ikkje færre overskrifter og toppsaker med ordet “sex” enn tidlegare.)

Spørsmålet er: sett at det er slik, som ein del evolusjonsbiologar påstår. Kva så? Jau, samfunnet lyt ta omsyn til desse skilnadene når ein utformar lover. Det er ikkje verdt å kvotere inn kvinner i styreleiarstillingar – reint biologisk eignar dei seg betre til omsorgsyrke. Dimed treng ein heller ikkje oppmode gutar spesielt til å velja helse- og sosialfag på vidaregåande – dei er jo slik laga at dei briljerer på kvart sitt område likevel. Her er det, etter mi audmjuke oppfatning, at dei kulturkonservative tek frykteleg feil.

Denne typen argumentasjon føreset nemleg at ein går frå “er” til “bør”: Kvinner og menn “er” på ein spesiell måte ut i frå kjønna føresetnader, difor “bør” samfunnet utformast etter di. No er det slik at dette resonnementet ikkje er logisk konsistent. Ein glup kar ved namn David Hume peikte nemleg for ein del år sidan på at ein empirisk observasjon – “er” – ikkje gjer at ein kan laga ein ålmenn regel “bør” – utan å ha eit premiss mellom. Det problemet ein omgår ved den typen argumentasjon vi har skissert ovanfor, er nettopp kva premisset for utforminga av samfunnet skal vera. Ynskjer ein å underbyggje dei kjønnskilnadene ein kanskje kan observere, eller vil ein heller gjeva menn og kvinner mest mogleg like rettar? Eller vil ein noko heilt anna?

Eit anna problem ved den konservative argumentasjonen er at ein ved å føresetja ei todeling av innbyggjarane i eit samfunn unngår å ta med dei som skil seg frå dei generelle eigenskapane ein føreset. Det finst ikkje rom for dei jentene som vil bli toppleiarar, eller gutane som vil bli sjukepleiarar. Problemet med den kulturkonservative tradisjonen er nettopp at ein tillegg menneskje psykiske eigenskapar ut frå fysiske. Dette er knappast logisk – det rasjonelle ville vore å dele inn samfunnet i til dømes folk som vil bli toppleiarar, og folk som ikkje vil bli det. Berre synd det er mykje lettare å ta utgangspunkt i dei fysiske kategoriane, som er enkle å fastslå ved utvendig observasjon …

Samstundes er det farlege med denne typen tenking at det i prinsippet kan nyttast på andre kategoriseringar òg. Lat oss for argumentets skuld seia at ein generelt kan seia at afrikanarar har lågare intelligens enn kvite europearar (sjølv ville eg bli mindre overraska dersom det motsette var tilfellet, men eg vil nytte ei meir velkjent misoppfatning).  Dette var delvis utgangspunktet for til dømes segregeringa i USA, og kunne sjølvsagt ikkje gjeva rom for afroamerikanarar som var eksepsjonelt intelligente, eller som briljerte på andre område. Skadeverknadene av dette menneskesynet slit USA med enno – slik kvinner i vårt “likestilte” hjørne av verda framleis merker at dei må jobbe hardare og meir overtydande enn menn for å få like mykje påskjøning – anten ho er monetær eller knytt til ære. Eit essensialistisk syn på kjønn – kvinner og menn “er” slik og slik – fastset, så langt eg kan skjøne, ei slik samfunnsordning.

Her kjem eg fram til poenget med dette smule innlegget i kjønnsdebatten. Å ta utgangspunkt i kjønnsskilnader for å utforme ein best mogleg politikk og dimed eit best mogleg samfunn er ikkje meir rasjonelt enn å ta utgangspunkt i til dømes “raseskilnader”. Ein slik argumentasjon føreset nemleg eit kjønnskilje som i seg sjølv ikkje er naturgjeve, men konstruert av menneskje. Det rasjonelle er å ta utgangspunkt i kva samfunnet treng, og finne folk som kan fylle nettopp dei behova. Å fastleggje politikk ut frå ein abstrakt, teoretisk modell som evolusjonsspykologi eller -biologi er ikkje positivistisk eller empirisk. Det er å byrje i feil ende.

Slik

Små gleder når ein er heime i ferien:

 

- Gå på ein fjellveg og fantasere om Sveits. Plutseleg oppdaga at mannen framfor deg ber ein ryggsekk med “Banque de Suisse”-logo.

- Raude T-ar.

- Elgkalv som beitar ved Fåtjønn. Like ved bustadfeltet.

- Musikken som læt frå ein eller annan stad langt borte, til langt på natt eller tidleg på morgonen.

- Sitja lenge oppe og eta godter.

- Råne i bil og syngje gamle Michael Jackson-låter av full hals.

- Kjøpe utgåtte leige-DVDar på Statoil.

- Lukta huda får når ein har site ute i sola.

- Baka kanelbollar og eta fire i slengen til kaffien.

 

Kva for småting gjer deg glad om sumaren?