Eg las artikkelen til Heidi Bøhagen på nettsidene til Fett i dag. Bøhagen skriv om kor provosert ho vert av omgrepet «gutejente», som ein del kvinner gjerne nyttar om seg sjølve – eller som både kvinner og menn nyttar om kvinner – for å opphøga barndomsminna sine. Det er liksom noko imponerande i at ei vaksen kvinne som utstrålar femininitet, har ei løynd fortid som «gutejente». Ja, ho går i kjol og sminkar seg no, men då ho var lita, likte ho best å leika krig eller sparka fotball med gutane i nabolaget, iførd slitesterke olabukser som tola grønske.
Som Bøhagen peiker på, er det tilsynelatande heilt uskuldige omgrepet ein måte å nedvurdera feminine handlingar og røynsler på, til fordel for «guteaktivitetar», som implisitt har ein meir positiv dåm.
Riktig interessant er det ho skriv om laurdagsritualet i familien sin då ho vaks opp. Ho skildrar korleis far hennar gav henne ein barberhøvel utan blad, slik at ho kunne stå framfor spegelen ved sidan av han, med andletet fullt av barberskum, og lata som ho òg barberte seg. Ein veldig fin far-dotteraugneblink som mange ville rubrisera under «gutejente» – og dimed oppvurdera det dei to blad Bøhagen gjorde, fordi det å barbera seg i andletet er ein maskulin aktivitet.
Og det er her ho får meg til å tenkja over noko eg aldri har gjort før. Bøhagen gjer eit tankeeksperiment og skriv:
Forsøk å kjenne litt på ubehaget i et scenario der en sønn, idet han stadig beundrer sin mors sminkelegging på badet, får en innføring i kunsten ved å prøve seg frem på sitt eget ansikt. Dette blir en lørdagstradisjon for de to. Mor og sønn sminker seg sammen før middag. En ekvivalent til min barbering, men med et helt annet potensiale for ambivalens og avsky.
Just det. Me høyrer ikkje noko om denne typen røynsler. Og det er ikkje så rart – medan det er positivt for ei kvinne å ha evna til å gjera maskuline ting, er det sjeldan noko anna enn latterleg for ein mann å gjera «jenteting».
Brått tok eg til å kjenna at mine eigne røynsler var usynleggjorde. For eg var ein av desse «jentegutane»: Då eg hadde byrja i barnehagen, ville eg stella meg på same måten som mamma kvar morgon. Eg hugsar vél korleis fire år gamle meg tok ein hårstrikk og sette opp ein hårtust på toppen av hovudet, som Alfa frå Sesam stasjon. Eg lånte neglelakken hennar mamma, og elska å kle meg ut som dame, både i barnehagen og på SFO. Eg fekk bilar og Turtles-figurar til jul og bursdag (og eg digga å leika med dei), men mellom gåvene eg aldri fekk, var ei dokke av Ariel frå Den lille havfruen som eg ynskte meg så mykje at eg fekk mamma til å klyppa ut biletet av henne frå ein Brio-katalog. Langt seinare sat eg på sengekanten med veslesyster mi som var akkurat gamal nok til å få barbiedokker. Medan ho heldt på med andre leiker – kanskje bilar – sat eg og kjemde håret og prøvde kjolar på ei av dokkene. Eg minnest godt at mamma humra til pappa: «Dei kunne visst godt bytt kjønn, dei to!»
Og eg trur ikkje eg er den einaste som har gjort slikt. Bestevennen min frå barneskulen hadde den største samlinga av My Little Pony-figurar eg har sett heime hjå nokon unge. Ein gong eg var der, og me leikte med dei rosa og lilla hestane med man til å kjemma, sa han «Eg tykkjer ikkje det har noko å seia om det er guteleiker eller jenteleiker, eg».
Sjølvsagt hadde han heilt rett. Det er jo berre skilnad på gute- og jenteaktivitetar i den grad me bestemmer oss for at ting kan delast inn i dei to kategoriane. Det vil seia, som Bøhagen heilt presist understrekar: Det handlar eigentleg om fire ulike kategoriar, dei fire moglege samansetjingane av «gut» og «jente», der éi av dei som sagt er mykje mindre verd enn dei andre. Ein «jentegut» er ein gut som går aktivt inn for å negera den maskuliniteten alle ventar at han skal ha, og er såleis uakseptabel. Kvifor det er slik, veit eg ikkje, men eg håpar nokon vil forska på det.
I mellomtida skal eg ta stilling til om eg vil kjempa for det subversive uttrykket «jentegut», eller om eg vil nekta å ta utgangspunkt i den (altfor tronge) firedelinga i det heile.
