Helena

Då eg las gjennom korpuset til Sapfo (meir om samanhengen mellom kropp og skrift seinare), kom eg over eit av dei meir komplette fragmenta, eit eg ikkje hadde lagt merke til før, men som no nesten berre spratt fram frå sida og ville lesast. I dag prøvde eg å setja det om – og sjølv om det ikkje er det aller mest holute diktet etter Sapfo, har eg måtta markera ein del lakunar likevel:

Sume seier ryttarar, andre hærmenn,
andre seier skip er det venast’ av alt
her på myrke jorda, men eg sei’r vakrast
er det ein elskar

Dette kan ein lett gjera klårt for alle:
Ho som allvisst overgjekk manneætta
heilt i venleik, Helena, kona til den
edlaste husbond,

drog i frå’om, segla og fór til Troja;
korkje ungan’ eller foreldra var i
tankan’ hennar. Nei, ho vart snarleg ført bort,
[fanga av kjærleik]

… ]
… ] lettføtt [ …
… ] og minner om Anaktoria no,
som ikkje er her

Heller såg eg ganglaget hennar, og den
ljose gløden andletet strålar opp med
enn ei vogn frå Lydia, eller våpen
brukt av soldatar

… ] det hender ikkje
… ] menneske [ … ] men beda om å dela
[ … ]
[ … ]

Likeins heilt uventa [ … ]

Som Svein Jarvoll seier i kommentarane til den norske Sapfo-omsetjinga si, er dette diktet eit av dei fyrste døma i verdslitteraturen på figuren priamel: «Sume seier … Andre derimot … Men eg meiner …». I dette diktet blir priamelen forsterka av at fragmentet er khiastisk i forma; diktet fokuserer her fyrst på krigsmotiv, så historia om Helena, som blir samanlikna med Anaktoria (ei av veninnene til Sapfo?), før Anaktoria igjen blir samanlikna med dei same krigarmotiva. Korleis diktet heldt fram – eller om det høyrde til i ein samanheng med andre dikt eller strofer – er nær umogleg å seia. Men det er eit døme på at ei fragmentarisk overlevering ikkje treng å øydeleggja den litterære forma.

(Ein dag skal eg blogga om noko anna enn masteroppgåva. Lovar.)

«… men ikkje no lenger»

Eg vakna med eit fragment av Sapfo i hovudet.

Den greske diktarinna var eit læreboksdøme i grammatikk og retorikk i klassisk tid, og ho er sitert hjå både Hephaistion og Plutark. Hjå den eine tener ho som døme på det sapfiske fjortenstavingar-verset «som heile Sapfos andre [bok] er skriven i», medan ho er eit exemplum i Plutarks Dialog om kjærleiken. Dei to verselinene som er siterte blir rekna for å høyra til same diktet, og utgjer saman fragment 49, der eg hadde siste lina i tanken i dag tidleg:

ΗΡΑΜΑΝ ΜΕΝ ΕΓΩ ΣΕΘΕΝ ΑΘΤΙ ΠΑΛΑΙ ΠΟΤΑ/ΣΜΙΚΡΑ ΜΟΙ ΠΑΙΣ ΕΜΜΕΝ ΕΦΑΙΝΕΟ ΚΑΧΑΡΙΣ

(Eg elska deg, Atthis, for lenge sidan/Du tyktest meg ein liten, stussleg jentunge)

Kva for kontrastverknad er det Sapfo prøver å oppnå her? Fyrst kjem det ei kjærleikserklæring, som ikkje gjeld på det tidspunktet diktet blir framført, men «for lenge sidan». Det er altså berre tilsynelatande at eg-et innrømmer å elska Atthis; utsegna blir gjort ugyldig i det same ho blir framførd.

Men det stoppar ikkje der. Eg-personen i diktet – som framhevar seg sjølv grammatisk og gjer seg sjølv til hovudperson – presiserer at den unge Atthis var lita og stussleg («graceless» nyttar dei ofte i engelske omsetjingar). Det at eg-et implisitt vart avvist «for lenge sidan» blir såleis hemna av den lite flatterande karakteristikken Atthis blir utsett for i diktet. Slik blir det råd å sjå føre seg fleire implisitte tydingar: Var det av sympati at eg-personen hadde varme kjensler for Atthis i si tid? Eller er det heller ein bitter, avvist elskar som kjem med eit stikk til den som ein gong avviste henne? I og med at dette berre er to liner frå eit heilt dikt der vi ikkje kjenner til resten, kan ein òg tenkja seg at den neste verselina inneheldt endå ein kontrast. Dersom eg-et lyt presisera at Atthis var lita og stussleg ein gong, kan det henda at ho no er strålande vakker og omsverma. Dette er ein konjektur som sjølvsagt ikkje kan provast, men som i alle høve ville passa godt saman med dei andre dikta til Sapfo, der kjærleik ein gong langt frå tyder kjærleik for evig.