Undregrava

Las artikkelen hjå Aftenposten om samferdslepolitikk og budsjettsystem. Plutseleg dukka det opp eit heilt nytt, fint ord.

Sapfos fragment 130

Den lemløysande Eros rystar meg bittersøt

igjen, det rådlause dyret

Fordi musikk og klangar er så viktig i gamalgresk lyrikk, tek eg med ein transkripsjon av dette ganske stutte fragmentet:

Erôs dêyte m’o lysimelês donei

glykypikron amakhanon orpeton

Kommentar: Nokon lang analyse treng dette diktfragmentet ikkje. Sjølv om det opphavleg må ha vore lengre, gjev diktet på berre to liner ei utruleg konsis og treffande skildring av motsetnadene som fylgjer med kjærleiksfylt attrå. Her er både forspel, orgasme og den “bittersøte” kjensla attpå, så å seia, men i omvendt rekkjefylgje. Fyrst let Eros det melankolske eg-et bli rysta, så til slutt blir kjærleiksguden skildra som “rådlaus” (alternativ omsetjing: uimotståeleg), altså ei drift ein berre må fylgje. Samstundes fylgjer fragmentet, iallfall i den greske versjonen, ei oppbygging lik seksuell opphissing, eller eit samleie, eller ei utlading: ein rask og hektisk ordstraum fyrst, fylgt av tri ord på minst tri stavingar kvar i andre lina. Eg tykkjer dette skaper ein roleg, nesten sedat rytme som fint reflekterer stemninga som ligg i ordet “bittersøt”, eit oksymoront adjektiv som Sapfo fann opp for nett dette diktet. Ho nyttar forresten òg same grepet i fyrste verseline i fragment 1 (“Hymna åt Afrodite”), der dei tri lange orda diktet opnar med skaper ein majestetisk, høgtideleg dåm. Men det kan vi ta seinare.

Vêrfrisk

Det er laurdag og eg høyrer på Mozart.

“Vêrfrisk” er ein neologisme. Det var ikkje eg som fann han på. Det var Kristin som nytta ordet i ein kommentar til posten om vêret som symbol. Og det har fått meg til å tenkje: kvifor fokuserer språket so ofte på det negative? Vi har “humørsjuk”, “vêrsjuk”, “svartsjuk”, og so bortetter. Likeins som Kristin, har eg vel so mykje bruk for tilsvarande plussord. I går var det sol, varmt og klårt. I dag har det vore overskya, svalt og regna litt. Båe dagane har eg vore “vêrfrisk”, fordi vekselspelet i trondheimsklimaet er eit av dei mest sjarmerande trekka med byen. Av di eg er “vêrfrisk”, altso glad på grunn av vêret, er eg “humørfrisk” au. Og eg er “svartfrisk”. Eller kanskje heller “svartfri”? Eg har ingen håp, inga frykt, og eg er fri – “svartfri”, det motsette av “svartsjuk”.

Men i same stund: Når vi har so mange minusord på “-sjuk”, lyt det vera av di vi har bruk for dei. Språket fungerer på mange måtar kontrastivt, og serleg gjeld vel dette adjektiv. Dei negative orda lyt altso vera skapte fordi vi som språkbrukarar treng å leggje vekt på desse huglaga, motsett dei positive. Dersom ein tolkar dette velviljugt, noko ein skal vera varsam med, men som eg skal gjera no, kan det tyde på at dei positive adjektiva står for ein slags “grunntilstand” som vi tek for gjeve. Når eg møter eit medmenneske, kan eg med det same gå ut frå at ho er “humørfrisk”, til ho eventuelt avkreftar det eksplisitt. Dette skulle setja språket i eit blidare ljos, tenkjer eg! Sjølv om det er å dra eksegesen altfor langt, og det neppe er lingvistisk forsvarleg.

Eit sidespor: Eg liker at “vêrfrisk” kan lesast som “ver frisk”. Frå no skal eg avslutte alle brev, e-postar og telegram med “Vêrfrisk!”.